fa زمستان اندیشه‌ها: بن‌بست مغزی دانشجویان در دوران جنگ و ضرورت بازنگری در حمایت‌های آموزشی مديريت آموزشي Educational Management نامه به سردبیر Letter to Editor <span style="font-family:IRANsansblack;"><span style="font-size:12pt"><span style="line-height:normal"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" times=""><span b="" lang="AR-SA" style="border:none; font-family:" yagut=""><span style="color:black">جنگ </span></span><span b="" lang="FA" style="border:none; font-family:" yagut=""><span style="color:black">اغلب</span></span><span b="" lang="AR-SA" style="border:none; font-family:" yagut=""><span style="color:black"> با آسیب‌های جسمانی، تخریب زیرساخت‌ها و تهدید امنیت فیزیکی شناخته می‌شود؛ با این حال، در سطوح عمیق‌تر، آثار گسترده روان‌شناختی و نوروبیولوژیکی نیز&nbsp; دارد که کم‌تر مورد توجه نظام‌های آموزشی است. یکی از ابعاد کم‌تر توجه شده این وضعیت، تأثیر مواجهه مداوم با اخبار تهدیدآمیز، ناامنی ادراک‌شده و استرس پایدار بر کارکردهای شناختی دانشجویان، به‌ویژه دانشجویان علوم پزشکی می‌باشد. گروهی که علاوه‌بر تجربه تنش‌های عمومی جامعه، به‌طور هم‌زمان در معرض فشارهای تحصیلی، ارزیابی‌های مستمر و الزامات محیط‌های بالینی قرار دارند(1). قرارگیری طولانی‌مدت در معرض محرک‌های استرس‌زا از جمله اخبار ناگوار، اختلال در الگوی خواب، افزایش اضطراب و کاهش حس کنترل فردی که موجب فعال‌سازی پاسخ‌های فیزیولوژیک انطباقی با هدف حفظ بقا می‌شود. بنابراین، تداوم این وضعیت می‌تواند به تغییرات تدریجی در عملکرد شناختی منجر شده و چرخه‌ای از افت تمرکز، کاهش ظرفیت پردازش اطلاعات، اختلال در تثبیت یادگیری و کاهش خلاقیت شناختی ایجاد کند(2و3). </span></span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:12pt"><span style="line-height:normal"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" times=""><span b="" lang="AR-SA" style="border:none; font-family:" yagut=""><span style="color:black">دانشجویان علوم پزشکی به‌دلیل ماهیت حرفه‌ای آموزش خود، علاوه‌بر تجربه ناامنی اجتماعی، به‌طور مکرر با تصاویر و روایت‌های بالینی مرتبط با آسیب، بیماری و مرگ مواجه هستند که این امر می‌تواند بار هیجانی بیش‌تری بر آنان تحمیل کند. اگرچه این وضعیت ممکن است در نگاه نخست فقط به‌عنوان یک واکنش روان‌شناختی تلقی شود،&nbsp; اما شواهد پژوهشی نشان می‌دهد استرس مزمن و تهدید ادراک‌شده می‌توانند با تغییر در کارکرد شبکه‌های عصبی، حافظه کاری، تصمیم‌گیری و انعطاف‌پذیری شناختی همراه باشند. فعال‌سازی مداوم محور هیپوتالاموس</span></span><span lang="AR-SA" style="border:none; color:black">&ndash;</span><span b="" lang="AR-SA" style="border:none; font-family:" yagut=""><span style="color:black">هیپوفیز</span></span><span lang="AR-SA" style="border:none; color:black">&ndash;</span><span b="" lang="AR-SA" style="border:none; font-family:" yagut=""><span style="color:black">آدرنال، در کنار پیامدهای نوروبیولوژیک ناشی از اختلال خواب و فرسودگی روانی، بستر افت عملکرد تحصیلی را فراهم می‌کند(4). این افت به‌تنهایی به کاهش انگیزه محدود نمی‌شود، بلکه در قالب کاهش کیفیت پردازش اطلاعات، کندی بازیابی حافظه، افزایش خطاهای یادگیری و ضعف در حل مسئله در محیط‌های آموزشی و ارزشیابی‌ها تظاهر پیدا می‌کند.</span></span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:12pt"><span style="line-height:normal"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" times=""><span b="" lang="AR-SA" style="border:none; font-family:" yagut=""><span style="color:black"><span style="letter-spacing:-.1pt">چنین وضعیتی را می‌توان به‌مثابه نوعی &laquo;بن‌بست مغزی&raquo; توصیف کرد. حالتی که در آن دانشجو علی‌رغم تلاش مستمر، توان ورود به یادگیری عمیق، تحلیل بالینی و تولید ایده‌های نوآورانه را از دست می‌دهد. پیامدهای این پدیده فراتر از افت نمرات یا کاهش عملکرد تحصیلی است. در حوزه علوم پزشکی، کاهش تمرکز و اختلال در قضاوت تصمیم‌گیری می‌تواند کیفیت یادگیری مهارت‌های بالینی، استدلال تشخیصی و قضاوت حرفه‌ای را تحت تأثیر قرار دهد. مطالعات نشان داده‌اند که استرس مزمن با افزایش خطاهای شناختی و کاهش دقت تصمیم‌گیری در محیط‌های درمانی ارتباط دارد. از این‌رو، غفلت از سلامت شناختی دانشجویان در شرایط جنگ ممکن است پیامدهایی فراتر از محیط دانشگاه و حتی تأثیرگذار بر کیفیت خدمات سلامت به همراه داشته باشد(5). از سوی دیگر، ساختارهای آموزشی نیز در شرایط جنگ با چالش‌های زیادی روبرو می‌شوند؛ از اختلال در برنامه‌های آموزشی و کارآموزی گرفته تا کاهش دسترسی پایدار به اینترنت و منابع آموزشی. </span></span></span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:12pt"><span style="line-height:normal"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" times=""><span b="" lang="AR-SA" style="border:none; font-family:" yagut=""><span style="color:black">اگر چه فناوری‌های آموزشی و آموزش‌های مجازی می‌توانند بخشی از این کمبود را جبران کنند، اما خود این بسترها در صورت طراحی نامناسب، با خستگی دیجیتال و کاهش تعامل مؤثر همراه هستند. بنابراین، مسئله فقط انتقال محتوا نیست، بلکه حفظ ظرفیت شناختی دانشجو برای دریافت و پردازش محتواست. در چنین شرایطی، بازنگری در سیاست‌های حمایتی دانشگاه‌ها ضروری به نظر می‌رسد. طراحی انعطاف‌پذیر ارزشیابی‌ها، تعدیل بار آموزشی، تقویت خدمات سلامت روان، آموزش مهارت‌های تنظیم هیجان و مدیریت استرس و ایجاد سازوکارهای ارتباطی شفاف می‌تواند به کاهش فشار شناختی دانشجویان کمک کند. تداوم آموزش در دوران بحران زمانی معنا می‌یابد که هم‌زمان از سلامت روان و کارکرد شناختی یادگیرندگان نیز محافظت شود. به نظر می‌رسد توجه به &laquo;زمستان اندیشه‌ها&raquo; نه به‌عنوان یک استعاره ادبی، بلکه به‌عنوان واقعیت آموزشی و سلامت‌محور، گامی ضروری در جهت حفظ کیفیت آموزش علوم پزشکی و تضمین ایمنی آینده خدمات سلامت باشد.</span></span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:12pt"><span style="line-height:normal"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" times=""><span b="" lang="AR-SA" style="border:none; font-family:" yagut=""><span style="color:black">تقدیر و تشکر: نویسندگان اعلام می‌دارند که هیچ‌گونه حمایت مالی یا معنوی خاصی از سوی سازمان یا فردی برای این پژوهش دریافت نشده است.</span></span></span></span></span></span></span><br> &nbsp;</span> Letter To Editor نامه به سردبیر, زمستان اندیشه‌ها Letter To Editor, Winter of Thoughts 77 78 http://ijme.mui.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-5907-1&slc_lang=fa&sid=1 Parvin Rahmani پروین رحمانی parvinrahmani1374@yahoo.com 7000319475328460097065 7000319475328460097065 No Tabriz University of Medical Sciences کمیته تحیقات دانشجویی، داﻧﺸﻜﺪه پرستاری و مامایی، دانشگاه علوم پزشکی تبریز، تبریز، ایران. Fatemeh Molaei Tavana فاطمه ملائی توانی fatemeh602.tavana@gmail.com 7000319475328460097066 7000319475328460097066 Yes Mazandaran University of Medical Sciences کمیته تحیقات دانشجویی، داﻧﺸﻜﺪه پرستاری و مامایی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران